ایزو ۹۰۰۱ فقط یک «مدرک روی دیوار» نیست؛ در واقع یک نقشه راه برای نظم دادن به کارها، راضی نگه داشتن مشتری و کم کردن خطاهای روزمرهی سازمان است. اگر اسم ISO 9001 را در مناقصات، قراردادها یا جلسات مدیریت زیاد شنیدهای اما هنوز برایت روشن نیست دقیقاً چیست، چه کمکی به کسبوکارت میکند و چطور باید سراغش بروی، این صفحه قرار است همین ابهامها را برطرف کند؛ ساده، مرحلهبهمرحله و با مثالهای نزدیک به واقعیت کسبوکارهای ایرانی.
در این مطلب بهطور خلاصه متوجه میشوی:
- ایزو ۹۰۰۱ چیست و چه تفاوتی با خود «ایزو» و استانداردهای دیگر دارد؟
- هدف و فلسفه استاندارد مدیریت کیفیت ISO 9001
- تاریخچه و نسخههای ایزو ۹۰۰۱ (از ISO 9001:1987 تا ISO 9001:2015)
- متن فارسی استاندارد ایزو ۹۰۰۱
- مهمترین بندهای ایزو ۹۰۰۱ ویرایش ۲۰۱۵
- مشاوره و پیادهسازی ایزو ۹۰۰۱
- صدور گواهینامه ایزو ۹۰۰۱
- ممیزی گواهینامه ISO 9001
- کاربرد ایزو ۹۰۰۱
- مزایای استاندارد ISO 9001
- چرا به ISO 9001 نیاز داریم؟
- نحوه اخذ گواهی ایزو ۹۰۰۱ (گامهای عملی)
- اهمیت اخذ ایزو ۹۰۰۱
- تغییرات ورژن جدید ایزو ۹۰۰۱ (در یک نگاه)
- تفاوت ورژن ۲۰۰۸ با ۲۰۱۵ ایزو ۹۰۰۱
- اصول و الزامات ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵
- هفت اصل مدیریت کیفیت و ارتباط آن با ایزو ۹۰۰۱
- مراحل تمدید و اعتبارسنجی گواهینامه ایزو ۹۰۰۱
- نمونههای موفق اخذ ایزو ۹۰۰۱
- نمونه های واقعی از شرکت هایی که ایزو 9001 را پیاده سازی کرده اند
- مثال های واقعی از پیاده سازی استاندارد ISO 9001 و چالش های موجود
- جمعبندی
- سوالات متداول درباره ISO 9001:2015
- تاریخچه استاندارد ایزو 9001 چیست؟
ایزو ۹۰۰۱ چیست و چه تفاوتی با خود «ایزو» و استانداردهای دیگر دارد؟
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، ایزو ۹۰۰۱ یک «روش فکر کردن و کار کردن» است که کمک میکند کارهای سازمانت از حالت سلیقهای و فردمحور، تبدیل شود به یک سیستم منظم و قابلاعتماد. اسم رسمیاش «سیستم مدیریت کیفیت بر اساس استاندارد ISO 9001» است؛ یعنی مجموعهای از قواعد و چارچوبها که اگر آنها را در کسبوکار خودت پیاده کنی، احتمال خطا، دوبارهکاری و نارضایتی مشتری کمتر میشود و خروجی کار قابل پیشبینیتر خواهد بود.
خیلی وقتها مدیران میگویند: «ما که سالهاست همین کار را میکنیم و مشتری هم راضی است، پس ایزو ۹۰۰۱ به چه درد ما میخورد؟» پاسخ این است: ایزو ۹۰۰۱ کاری میکند که این تجربه و نظم، از ذهن چند نفر محدود خارج شود و تبدیل به فرایند، فرم، روش اجرایی و عادت سازمانی شود؛ طوری که اگر مدیر تولید عوض شد، اگر کارشناس فروش مرخصی رفت، کیفیت کار و رضایت مشتری، بالا و پایین نشود.
ایزو چیست و ۹۰۰۱ یعنی چه؟ (تفاوت ISO با ISO 9001)
یک نکته مهم این است که «ایزو» با «ایزو ۹۰۰۱» فرق دارد.
ایزو (ISO) اسم سازمان بینالمللی استاندارد است که صدها استاندارد مختلف منتشر میکند؛ از مدیریت کیفیت گرفته تا محیط زیست، ایمنی شغلی، امنیت اطلاعات و…
برای آشنایی مقدماتی با مفهوم «استاندارد ایزو» نیز میتوانید این مطلب را ببینید: → [استاندارد ایزو چیست؟ ۶ مرحله از تدوین استاندارد ISO]
ایزو ۹۰۰۱ فقط یکی از این استانداردهاست؛ استانداردی که مشخص میکند یک سیستم مدیریت کیفیت مناسب، چه ویژگیهایی باید داشته باشد. پس وقتی میگوییم «شرکت ما ایزو دارد»، در عمل باید بپرسیم: «کدام ایزو؟ ایزو ۹۰۰۱، ایزو ۱۴۰۰۱، ایزو ۴۵۰۰۱ یا…؟»
ایزو ۹۰۰۱ درباره جزئیات فنی محصول شما نظر نمیدهد؛ نمیگوید پیچ باید چند میلیمتر باشد یا نرمافزار چطور نوشته شود. تمرکز آن روی نحوه مدیریت فرایندهاست:
اینکه نیاز مشتری را چطور شناسایی میکنید،
چطور سفارش را ثبت و پیگیری میکنید،
چطور کیفیت را کنترل میکنید،
با شکایتها چه برخوردی دارید،
و برای بهتر شدن کار، چه برنامهای دارید.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم، با اجرای درست ایزو ۹۰۰۱ شما:
- برای کارهای مهم سازمان، فرایند و مسئول مشخص دارید، نه فقط «توافق شفاهی»
- بهجای خاموش کردن آتش مشکلات، ریشه خطاها را بررسی و اصلاح میکنید
- میدانید مشتریان از چه چیزهایی راضی یا ناراضی هستند و این اطلاعات جایی ثبت میشود
- برای آموزش و شایستگی افراد، برنامه مشخص دارید
- و مهمتر از همه، یک زبان مشترک برای صحبت درباره «کیفیت» در سازمان شکل میگیرد
ایزو ۹۰۰۱ برای چه نوع سازمانهایی استفاده میشود؟ (کوچک، بزرگ، خدماتی، تولیدی)
خیلیها فکر میکنند ایزو ۹۰۰۱ فقط به درد «کارخانههای بزرگ» میخورد؛ جایی که خط تولید و آزمایشگاه و انبارهای عظیم هست. واقعیت اما این است که این استاندارد برای هر جایی که کارِ تکرارشونده و مشتری دارد، قابل استفاده است؛ از یک کارگاه کوچک تا یک هلدینگ بزرگ.
اگر بخواهم ساده بگویم:
هر سازمانی که میخواهد کارش «قابل پیشبینی، قابل تکرار و قابل اعتماد» باشد، میتواند از ایزو ۹۰۰۱ استفاده کند؛ فرقی نمیکند:
- تولیدی باشید (کارخانه، کارگاه، چاپخانه، شرکت غذایی، دارویی، قطعهسازی و…)
- خدماتی باشید (شرکت مشاوره، IT، نرمافزاری، کلینیک، آزمایشگاه، آموزشگاه، هتل، حملونقل و…)
- پروژهمحور باشید (پیمانکار ساختمانی، تاسیسات، نفت و گاز، EPC، شرکتهای مناقصهمحور)
- یا حتی یک استارتاپ کوچک باشید که هنوز ۱۰–۱۵ نفر بیشتر نیستید
در سازمانهای کوچک، ایزو ۹۰۰۱ کمک میکند از همان اول کارها را درست و منظم بچینید؛ یعنی بهجای اینکه بعداً روی انبوهی از عادتهای غلط، سیستم بسازید، از روزهای اول عادتهای خوب را تبدیل به فرایند میکنید. برای شرکتهای متوسط و بزرگ، این استاندارد کمک میکند کیفیت کار دیگر فقط به «چند نفر کلیدی» وابسته نباشد و با تغییر مدیر یا نیرو، همه چیز فرو نریزد.
از طرف دیگر، اگر در مناقصات شرکت میکنید، با سازمانهای دولتی کار دارید، یا مشتریان بزرگ و برند با شما کار میکنند، داشتن یک سیستم مدیریت کیفیت بر اساس ایزو ۹۰۰۱ عملاً تبدیل میشود به یک «انتظار حداقلی». خیلی از کارفرماها صراحتاً نمیگویند «بدون ایزو ۹۰۰۱ با شما کار نمیکنیم»، اما در عمل وقتی بین چند پیشنهاد مساوی قرار میگیرند، شرکتی که سیستم و گواهینامه معتبر دارد برایشان مطمئنتر است.
مطالعه پیشنهادی: ایزو 9001 برای مناقصات؛ دقیقا چه نوع گواهینامهای لازم دارید؟
پس پاسخ کوتاه این است:
ایزو ۹۰۰۱ مخصوص یک صنعت خاص نیست؛ مخصوص «سازمانهای جدی» است. هر جایی که برای کیفیت، نظم، رضایت مشتری و رشد پایدار ارزش قائل است، میتواند از این استاندارد استفاده کند؛ فقط شکل اجرا و سطح مستندسازی آن بسته به اندازه و نوع کسبوکار تغییر میکند.
هدف و فلسفه استاندارد مدیریت کیفیت ISO 9001
اگر بخواهیم ریشهایتر نگاه کنیم، ایزو ۹۰۰۱ فقط یکسری بند و تبصره نیست؛ پشت این بندها سه ایدهی اصلی خوابیده:
رضایت مشتری، نگاه سیستمی به کارها، و تصمیمگیری آگاهانه بر اساس ریسک و شواهد. اگر این سه را خوب بفهمی، بقیهی متن استاندارد برایت خیلی قابلهضمتر میشود.
تمرکز بر رضایت مشتری و بهبود مستمر
هستهی ایزو ۹۰۰۱ این است:
«کاری کن مشتری آنچه را که قول دادهای، با کیفیت پایدار و قابلاعتماد دریافت کند؛ و این روند هر سال کمی بهتر از سال قبل شود.»
در عمل یعنی چه؟
به همین خاطر است که در ایزو ۹۰۰۱ مرتب با مفاهیمی مثل «بازخورد مشتری»، «شکایت مشتری»، «اقدام اصلاحی» و «بهبود مستمر» روبهرو میشوی. استاندارد میخواهد این نگاه را جا بیندازد که کیفیت یک پروژهی موقت نیست؛ یک عادت دائمی است.
رویکرد فرایندی و چرخه PDCA
در ایزو ۹۰۰۱ شما با «وظیفه افراد» شروع نمیکنی، با «فرایندها» شروع میکنی.
یعنی اول میپرسی:
از لحظهای که مشتری نیازش را مطرح میکند، تا لحظهای که محصول/خدمت تحویل میشود و بازخورد میگیری، چه زنجیرهای از فعالیتها اتفاق میافتد و این زنجیره چطور باید کنترل شود؟
برای مدیریت این فرایندها، استاندارد از یک منطق ساده استفاده میکند: چرخه PDCA
- Plan (برنامهریزی): هدف را مشخص کن، منابع و روش کار را طراحی کن.
- Do (اجرا): طبق برنامه عمل کن و خروجی واقعی تولید کن.
- Check (بررسی): نتایج را با هدف مقایسه کن؛ خطاها، دوبارهکاریها، نارضایتیها را ببین.
- Act (اقدام اصلاحی / بهبود): بر اساس نتایج، اصلاح کن، روشها را بهتر کن و دوباره چرخه را شروع کن.
ایزو ۹۰۰۱ میگوید اگر فرایندهایت را با این منطق ببینی، کیفیت اتفاقی نخواهد بود.
به جای اینکه هر روز با آتشسوزی جدیدی در تولید، فروش یا خدمات بعد از فروش درگیر باشی، یک چرخهی روشن داری که کمک میکند مشکل را ببینی، ریشهاش را پیدا کنی و برای همیشه اصلاحش کنی.
نگاه ریسکمحور در ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵
در نسخه ۲۰۱۵، یک تغییر مهم اتفاق افتاد:
ایزو ۹۰۰۱ رسماً گفت «لطفاً قبل از اینکه مشکل پیش بیاید، به ریسکها فکر کنید.»
یعنی چه؟
مثال ساده:
اگر یک نفر بیشتر از همه بلد است با دستگاه کار کند، ریسک چیست؟
اگر او مرخصی برود یا شرکت را ترک کند، کیفیت چه میشود؟
ایزو ۹۰۰۱ میگوید این ریسک را ببین، برایش برنامه داشته باش (مستندسازی، آموزش جایگزین، چندمهارتی کردن نیروها و…).
نگاه ریسکمحور یعنی:
قبل از شروع پروژهها، ریسکهای اصلی را شناسایی کنی؛
تصمیمهایت درباره منابع، آموزش، خرید، طراحی و… بر اساس این ریسکها باشد؛
و در بازنگریها، ببینی کدام ریسکها واقعی شده و چطور باید کنترلشان را قویتر کنی.
به این ترتیب، سیستم مدیریت کیفیت از حالت «واکنشی» خارج میشود و به سمت «پیشگیرانه» میرود؛
کمتر غافلگیر میشوی، کمتر مجبور میشوی بحران را فیالبداهه جمع کنی، و کنترل بیشتری روی کیفیت و رضایت مشتری خواهی داشت.
تاریخچه و نسخههای ایزو ۹۰۰۱ (از ISO 9001:1987 تا ISO 9001:2015)
ایزو ۹۰۰۱ از اول همین نسخه فعلی نبوده. کمکم و در چند مرحله شکل گرفته تا به چیزی برسد که امروز میشناسیم:
۱۹۸۷ – اولین نسخه ISO 9001:1987
بیشتر شبیه یک چکلیست سختگیرانه برای کنترل کیفیت بود؛ تمرکز اصلی روی بازرسی نهایی و کنترل محصول بود، نه روی فرایندها.
۱۹۹۴ – ISO 9001:1994
تأکید بیشتری روی «پیشگیری از خطا» و مستندسازی روشها آمد، اما هنوز نگاه غالب، «کنترل» بود نه «مدیریت سیستماتیک کیفیت».
۲۰۰۰ – ISO 9001:2000
این نسخه یک نقطه عطف بود؛ استاندارد از حالت چند مدل مختلف (۹۰۰۱، ۹۰۰۲، ۹۰۰۳) به یک نسخه واحد تبدیل شد و رویکرد فرایندی و چرخه PDCA رسماً وارد متن استاندارد شد. از اینجا به بعد، تمرکز از «کنترل محصول نهایی» به «مدیریت کل فرایندها» تغییر کرد.
۲۰۰۸ – ISO 9001:2008
بیشتر یک بازنگری جزئی و شفافسازی بود؛ ساختار عوض نشد، اما متن تمیزتر و قابلفهمتر شد. برای سازمانهایی که قبلاً ۹۰۰۱:۲۰۰۰ را اجرا کرده بودند، تغییرات عملی زیادی ایجاد نشد.
۲۰۱۵ – ISO 9001:2015
این نسخه را میشود «نسخه مدرن» دانست. مهمترین تغییرات:
- همراستا شدن ساختار با Annex SL (همساختاری با ۱۴۰۰۱، ۴۵۰۰۱ و بقیه استانداردهای مدیریتی)
- اضافه شدن مفهوم زمینه سازمان و ذینفعان (Context & Stakeholders)
- پررنگ شدن نگاه ریسکمحور
- کاهش اصرار روی «دستهای خاص از مستندات» و تمرکز بیشتر روی کارکرد واقعی سیستم مدیریت کیفیت.
این مسیر تکامل را اگر کنار هم بگذاری، میبینی که ایزو ۹۰۰۱ کمکم از یک چکلیست سفتوسخت، تبدیل شده به یک چارچوب مدیریتی منعطف که میشود در انواع سازمانها (از استارتاپ تا کارخانه) پیادهاش کرد.
تفاوتهای کلیدی نسخه ۲۰۰۸ و ۲۰۱۵
اگر امروز با سازمانی روبهرو شدی که هنوز از «۹۰۰۱:۲۰۰۸» حرف میزند، عملاً با یک استاندارد منقضی سروکار داری. فاصله این دو نسخه فقط چند واژه و جمله نبود، چند تغییر اساسی اتفاق افتاد:
ساختار جدید بر اساس Annex SL
قبلاً ساختار ایزو ۹۰۰۱ با ۱۴۰۰۱، ۴۵۰۰۱ و… متفاوت بود؛ در نسخه ۲۰۱۵ همه این استانداردهای مدیریتی روی یک اسکلت مشترک سوار شدند. این کار، ادغام و یکپارچهسازی سیستمهای مدیریتی را خیلی راحتتر کرد.
اضافه شدن «زمینه سازمان» و «ذینفعان»
در ۲۰۱۵ استاندارد میگوید اول ببین کجا ایستادهای:
چه کسانی روی کیفیت کار تو اثر میگذارند یا از آن تأثیر میگیرند،
چه ریسکها و فرصتهایی دور و بر کسبوکار توست.
حرکت از «اقدام پیشگیرانه» به «نگاه ریسکمحور»
در ۲۰۰۸ یک بند مشخص به نام «اقدام پیشگیرانه» بود؛ در نسخه ۲۰۱۵ این مفهوم در کل استاندارد پخش شد و عملاً همهجا از تو میخواهد ریسکها را ببینی و برایشان برنامه داشته باشی، نه فقط در یک بند جداگانه.
انعطاف بیشتر در مستندسازی
دیگر تأکید کورکورانه روی «دستورالعمل مکتوب برای همهچیز» نیست؛ مهم این است که سیستم قابلفهم، پایدار و قابلتکرار باشد؛ حالا چه با فرم، چه با نرمافزار، چه با روشهای دیگر.
بهخاطر همین تفاوتها، امروز مرجع همهی گواهینامههای معتبر، ISO 9001:2015 است و نسخه ۲۰۰۸ صرفاً ارزش تاریخی دارد.
| محور مقایسه | ISO 9001:2008 | ISO 9001:2015 | تأثیر در پیادهسازی |
|---|---|---|---|
| ساختار و فصلبندی استاندارد | ساختار قدیمی و متفاوت با سایر استانداردهای مدیریتی؛ ادغام با ۱۴۰۰۱ و ۴۵۰۰۱ سختتر است. | ساختار جدید بر اساس Annex SL با ۱۰ فصل؛ همساختار با ۱۴۰۰۱، ۴۵۰۰۱ و سایر استانداردهای سیستم مدیریتی. | طراحی یکپارچه سیستمهای مدیریتی (کیفیت، محیط زیست، ایمنی و…) سادهتر میشود و از موازیکاری در مستندات و ممیزیها جلوگیری میکند. |
| ریسک و اقدام پیشگیرانه | یک بند مجزا برای «اقدام پیشگیرانه»؛ نگاه ریسک بیشتر محدود به چند فعالیت مشخص است. | حذف بند مستقل اقدام پیشگیرانه و جایگزینی با رویکرد «تفکر مبتنی بر ریسک» در تمام بندهای استاندارد. | سازمان مجبور میشود ریسکها و فرصتها را از ابتدا در طراحی فرایندها، تصمیمگیری و برنامهریزی لحاظ کند؛ سیستم از حالت واکنشی به حالت پیشگیرانه نزدیکتر میشود. |
| زمینه سازمان و ذینفعان | تمرکز اصلی روی مشتری و الزامات قرارداد؛ اشاره صریحی به «زمینه سازمان» و «طرفهای ذینفع» وجود ندارد. | بندهای مشخص درباره «زمینه سازمان» و «نیازها و انتظارات طرفهای ذینفع» اضافه شده است. | سازمان باید محیط داخلی و خارجی، ذینفعان کلیدی و تأثیر آنها بر سیستم مدیریت کیفیت را تحلیل کند؛ تصمیمها واقعبینانهتر و نزدیکتر به شرایط واقعی بازار و کسبوکار میشود. |
| مستندسازی و مدارک موردنیاز | تأکید بیشتر بر «روشهای اجرایی مدون» و دستهای مشخص از مدارک و سوابق اجباری. | تمرکز بر «اطلاعات مدون» متناسب با نیاز سازمان؛ انعطاف بالاتر در انتخاب فرم، نرمافزار و شیوه مستندسازی. | میتوان سیستم را سبکتر، چابکتر و متناسب با اندازه و فرهنگ سازمان طراحی کرد؛ تمرکز از روی کاغذبازی صرف به سمت کارکرد واقعی سیستم منتقل میشود. |
| نقش مدیریت ارشد و رهبری | تأکید روی نماینده مدیریت و مسئولیتهای مشخص او؛ نقش مدیریت ارشد در برخی موارد غیرمستقیمتر دیده میشود. | تمرکز پررنگ بر «رهبری» و درگیری مستقیم مدیریت ارشد؛ حذف نقش رسمی نماینده مدیریت و توزیع مسئولیت در سطح مدیریت ارشد. | موفقیت سیستم مدیریت کیفیت بیش از قبل وابسته به تعهد واقعی مدیریت ارشد است؛ ایزو ۹۰۰۱ کمتر به یک پروژهی صرفاً اداری یا دپارتمانی تبدیل میشود. |
| همخوانی با نسخههای جدید و بازنگری ۲۰۲۶ | استاندارد منقضی؛ مبنای رسمی برای صدور گواهینامه معتبر نیست و با رویکردهای جدید کیفیت و ریسک همراستا نیست. | مبنای فعلی همه گواهینامههای معتبر و نزدیک به ساختار و منطق نسخه در حال تدوین ISO 9001:2026. | سازمانهایی که سیستم خود را بر اساس نسخه ۲۰۱۵ اجرا کردهاند، برای مهاجرت به نسخه ۲۰۲۶ فقط به بهروزرسانیهای هدفمند نیاز خواهند داشت، نه بازطراحی کامل سیستم. |
وضعیت بازنگری جدید ایزو ۹۰۰۱: از ۲۰۱۵ تا ISO 9001:2026
نسخه ۲۰۱۵ هم برای همیشه ثابت نمیماند. کمیته فنی ISO/TC 176 هر چند سال یکبار بررسی میکند که آیا استاندارد هنوز با دنیای واقعی هماهنگ است یا نه. در سالهای اخیر نتیجه این بررسیها روشن بود:
تحول دیجیتال، زنجیره تأمین پیچیدهتر، فشارهای مرتبط با پایداری، اخلاق کسبوکار و تابآوری سازمانها، همه باعث شد تصمیم بگیرند ایزو ۹۰۰۱ را دوباره بهروزرسانی کنند.
وضعیت فعلی (با توجه به آخرین اطلاعات رسمی و منابع تخصصی):
- نسخه جدید بهصورت ISO 9001:2026 منتشر خواهد شد، نه ۲۰۲۵.
- در اوت ۲۰۲۵ پیشنویس بینالمللی (DIS) منتشر شده و الان در مرحله بررسی و رأیگیری کشورهاست.
- تاریخهای اعلامشده نشان میدهد استاندارد جدید احتمالاً در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ (تقریباً پاییز ۲۰۲۶) منتشر میشود.
- بعد از انتشار، سازمانهای دارای گواهی ۹۰۰۱:۲۰۱۵ معمولاً حدود ۳ سال فرصت گذار خواهند داشت (تا حوالی ۲۰۲۹) تا سیستم خود را با نسخه ۲۰۲۶ هماهنگ کنند.
نکته مهم برای شما بهعنوان مشاور یا مدیر کیفیت این است که:
این بازنگری طبق آنچه تا الان از DIS و تحلیل مراجع معتبر بیرون آمده، انقلابی و زیروروکننده نیست؛ یعنی ساختار Annex SL حفظ میشود و قرار نیست کل سیستم را از اول طراحی کنید. تمرکز تغییرات بیشتر روی این حوزههاست:
- پررنگتر شدن مدیریت ریسک و تابآوری
- توجه بیشتر به زنجیره تأمین و شرکای بیرونی
- در نظر گرفتن تکنولوژیهای نو، دیجیتالسازی و دادهمحوری
- اشاره پررنگتر به اخلاق، فرهنگ کیفیت و مسئولیتپذیری در مدیریت کیفیت.
پس اگر الان سیستمتان بر اساس ۹۰۰۱:۲۰۱۵ خوب اجرا میشود، لازم نیست «صبر کنید تا ISO 9001:2026 بیاید».
برعکس، یک سیستم زنده و بالغ بر اساس نسخه ۲۰۱۵، بعداً با چند بهروزرسانی هدفمند (در ریسک، زنجیره تأمین، دیجیتال و اخلاق کسبوکار) خیلی راحتتر با نسخه ۲۰۲۶ منطبق میشود. در ادامه مقاله میتوانیم دقیقتر ببینیم کدام بخشهای فعلی سیستم شما احتمالاً بیشترین نیاز به تنظیم برای نسخه ۲۰۲۶ را خواهند داشت.
متن فارسی استاندارد ایزو ۹۰۰۱
متن رسمی استاندارد دارای حقوق نشر است. برای نسخهی معتبر انگلیسی/ترجمهی رسمی، خرید از ISO یا مراجع ملی استاندارد (مانند ISIRI) توصیه میشود. صفحه رسمی استاندارد: ISO
در وب، ترجمههای متعددی منتشر شدهاند (کیفیت و اصالت متنها متفاوت است). برای آشنایی سریع:
→ [متن فارسی ایزو ۹۰۰۱ ویرایش ۲۰۱۵ + فایل PDF]
مهمترین بندهای ایزو ۹۰۰۱ ویرایش ۲۰۱۵
برجستهترین محورهای عملی (بهصورت فشرده):
- بند ۴ – زمینهی سازمان: شناسایی موضوعات داخلی/خارجی و انتظارات ذینفعان؛ تعیین دامنه QMS.
- بند ۵ – رهبری: نقش فعال مدیریت ارشد، سیاست کیفیت، نقشها/مسئولیتها.
- بند ۶ – برنامهریزی: ریسک و فرصت، اهداف کیفیت و برنامهریزی دستیابی.
- بند ۷ – پشتیبانی: منابع، صلاحیت، آگاهی، اطلاعات مستند.
- بند ۸ – عملیات: طراحی و توسعه، کنترل تأمینکنندگان خارجی، تولید/ارائه خدمت، کنترل خروجیهای نامنطبق.
- بند ۹ – ارزیابی عملکرد: پایش/اندازهگیری، رضایت مشتری، تحلیل دادهها، ممیزی داخلی، بازنگری مدیریت.
- بند ۱۰ – بهبود: بهبود مستمر و اقدام اصلاحی.
راهنمای بندها و ساختار استاندارد (مرجع آموزشی): Advisera
مشاوره و پیادهسازی ایزو ۹۰۰۱
یک پروژه موفق معمولاً این فازها را دارد: ارزیابی اولیه و Gap Analysis، طراحی فرآیندها/نقشه فرایندی، مستندسازی سبکوزن، آموزش کارکنان، پیادهسازی کنترلها، اندازهگیری شاخصها، ممیزی داخلی و رفع عدمانطباقها، سپس ممیزی صدور.
برای نقشه راه و نکات اجرایی:
→ [مراحل اخذ گواهینامه ایزو ۹۰۰۱ – ۵ مرحله ساده]
صدور گواهینامه ایزو ۹۰۰۱
پس از آمادگی، با یک CB معتبر قرارداد میبندید؛ ممیزی مرحله ۱ (بررسی آمادگی و مستندات) و سپس مرحله ۲ (ممیزی اجرا) انجام میشود. در صورت رفع عدمانطباقها، گواهی صادر میگردد. برای اعتبار بینالمللی، توصیه میشود CB تحت اعتبار IAF باشد.
راهنمای انتخاب مرجع:
→ [لیست شرکتهای صادرکننده گواهینامه ایزو (CB) در ایران]
ممیزی گواهینامه ISO 9001
نکات کلیدی ممیزیها: برنامهریزی مبتنی بر ریسک، شواهد عینی، نمونهبرداری از فرایندها/سوابق، و تمرکز بر اثربخشی شاخصها و اهداف کیفیت. ممیزی داخلی منظم و بازنگری مدیریت شانس موفقیت در ممیزی صدور را بسیار بالا میبرد.
برای آمادهسازی سریع ممیزی داخلی، از چکلیست ممیزی ISO 9001 + نمونه سوالات استفاده کنید.
کاربرد ایزو ۹۰۰۱
تولید، خدمات، فناوری، بهداشت، آموزش، لجستیک، انرژی، ساختمان، نرمافزار و… . در همهی این صنایع، ISO 9001 باعث استانداردسازی فرایندها، کاهش ضایعات، افزایش رضایت مشتری و اعتماد بازار میشود.
مزایای استاندارد ISO 9001
استاندارد ISO 9001 یکی از پرکاربردترین و شناختهشدهترین استانداردها برای سیستمهای مدیریت کیفیت (QMS) در سراسر جهان است. مزایای پیادهسازی ISO 9001 برای یک سازمان بسیار زیاد است و جنبههای مختلف عملیات تجاری را شامل میشود. در اینجا به برخی از مزایای کلیدی اشاره شده است:
۱. افزایش رضایت مشتری
- ثبات در کیفیت: ISO 9001 به سازمانها کمک میکند تا به طور مداوم نیازهای مشتری را برآورده کرده و با بهبود کیفیت محصولات و خدمات، رضایت مشتری را افزایش دهند.
- افزایش اعتماد مشتری: اخذ گواهینامه ISO 9001 تعهد به کیفیت را نشان میدهد که میتواند اعتماد و اطمینان مشتری به سازمان را افزایش دهد.
۲. بهبود کارایی عملیاتی
- استانداردسازی فرآیندها: ISO 9001 رویکردی فرآیندمحور را ترویج میدهد که منجر به عملیات کارآمدتر و سازگارتر میشود.
- کاهش ضایعات و هزینهها: با شناسایی و کاهش ناکارآمدیها و کاهش خطاها، سازمان میتواند ضایعات، کارهای اضافی و هزینههای مرتبط را کاهش دهد.
۳. مدیریت بهتر ریسک
- شناسایی پیشفعالانه ریسکها: این استاندارد از سازمانها میخواهد که ریسکها و فرصتها را شناسایی و مدیریت کنند، که منجر به مدیریت پیشگیرانهتر و کاهش مشکلات ناگهانی میشود.
- تصمیمگیری بهتر: با جمعآوری و تحلیل دادههای بهتر، سازمانها میتوانند تصمیمات آگاهانهتری بگیرند و مسائل بالقوه را پیشبینی کنند.
۴. افزایش فرصتهای بازار
- شناخت جهانی: ISO 9001 در سطح جهانی شناخته شده است و اخذ گواهینامه میتواند درهای جدیدی به بازارها، بهویژه در مناطقی یا صنایعی که گواهینامه الزامی یا مزیت محسوب میشود، باز کند.
- مزیت رقابتی: داشتن گواهینامه ISO 9001 میتواند سازمان را از رقبا متمایز کند و منجر به فرصتهای تجاری بیشتری شود.
۵. افزایش مشارکت و بهرهوری کارکنان
- نقشها و مسئولیتهای روشن: این استاندارد نیازمند تعیین و تعریف روشن نقشها و مسئولیتها است که میتواند بهبود درک کارکنان از وظایفشان و کاهش ابهام را به همراه داشته باشد.
- فرهنگ بهبود مستمر: ISO 9001 فرهنگ بهبود مستمر را تشویق میکند که منجر به افزایش مشارکت کارکنان میشود، زیرا آنها در موفقیت سازمان سهیم هستند.
۶. تطابق با الزامات قانونی
- همراستایی با مقررات: ISO 9001 به سازمانها کمک میکند تا عملیات خود را با الزامات قانونی و مقرراتی همراستا کنند و خطر عدم تطابق و جریمههای مربوطه را کاهش دهند.
- بهبود مستندسازی و نگهداری سوابق: این استاندارد روشهای بهتر مستندسازی را ترویج میدهد و اطمینان حاصل میکند که سوابق به درستی نگهداری میشوند، که این اغلب یک الزام قانونی است.
۷. بهبود روابط با تأمینکنندگان
- مدیریت عملکرد تأمینکننده: ISO 9001 از سازمانها میخواهد که فرآیندها و عملکرد تأمینکنندگان خود را کنترل و ارزیابی کنند، که منجر به بهبود عملکرد تأمینکنندگان و زنجیرههای تأمین قابل اعتمادتر میشود.
- ثبات در تأمین: بهبود روابط با تأمینکنندگان میتواند به ثبات بیشتر در کیفیت کالاها و خدمات تأمینشده منجر شود.
۸. افزایش شهرت و تصویر برند
- تعهد به کیفیت: اخذ گواهینامه تعهد به مدیریت کیفیت را نشان میدهد که میتواند شهرت سازمان را در میان مشتریان، تأمینکنندگان و ذینفعان بهبود بخشد.
- ارزش برند: شهرت برای کیفیت میتواند به طور قابل توجهی به ارزش کلی برند کمک کند و منجر به حفظ بهتر مشتریان و وفاداری به برند شود.
۹. تسهیل بهبود مستمر
- ارزیابی و بهبود مستمر: استاندارد ISO 9001 ذهنیت بهبود مستمر را با نیاز به انجام ممیزیهای منظم و بازنگریهای مدیریتی تقویت میکند و اطمینان میدهد که سازمان همواره به دنبال راههایی برای بهبود فرآیندها و عملکرد خود است.
- قابلیت سازگاری با تغییرات: تمرکز بر بهبود مستمر و مدیریت ریسک به سازمانها کمک میکند تا به تغییرات در بازار، فناوری یا انتظارات مشتری به طور مؤثرتری پاسخ دهند.
۱۰. افزایش رضایت کارکنان
- محیط کاری ساختارمند: ISO 9001 محیط کاری ساختارمندی را ترویج میدهد که در آن روشها و انتظارات به وضوح تعریف شدهاند، که میتواند منجر به افزایش رضایت شغلی شود.
- توسعه حرفهای: درگیر شدن در فرآیند ISO 9001 اغلب منجر به فرصتهای رشد حرفهای میشود زیرا کارکنان در ابتکارات بهبود مستمر و آموزشها مشارکت میکنند.
با پیادهسازی ISO 9001، سازمانها نه تنها عملیات داخلی خود را بهبود میبخشند، بلکه در بازار نیز جایگاه بهتری پیدا میکنند که منجر به رشد و موفقیت پایدار کسبوکار میشود. برای جمعبندی مزیتها:
→ [مزایای استاندارد ایزو چیست؟]
چرا به ISO 9001 نیاز داریم؟
- اعتماد مشتری و بازار
- ورود به مناقصات و زنجیره تأمینهای بزرگ
- کاهش دوبارهکاری و هزینههای کیفیت پایین
- انطباق بهتر با الزامات قانونی/قراردادی
- پایهگذاری فرهنگ بهبود مستمر
نحوه اخذ گواهی ایزو ۹۰۰۱ (گامهای عملی)
- Gap Analysis و طرح اقدام
- نقشه فرایندی و ترتیبات کنترل کیفیت
- مستندسازی سبکوزن (روشها، دستورکارها، فرمها)
- آموزش و اجرا (آگاهی و صلاحیت)
- پایش شاخصها و ممیزی داخلی
- بازنگری مدیریت و اقدام اصلاحی
- ممیزی مرحله ۱ و ۲ توسط CB و صدور گواهی
شرح کامل روند دریافت ۹۰۰۱ را مرحلهبهمرحله اینجا ببینید: مراحل اخذ گواهینامه ISO 9001 | انتخاب مرجع معتبر: مرجع صدور گواهینامه ایزو در ایران.
اهمیت اخذ ایزو ۹۰۰۱
استانداردی سازمانساز است: موجب نظم، تکرارپذیری، پاسخگویی و شفافیت در فرایندها میشود و برای سازمانهای در حال رشد، ستون فقرات کنترل و بهبود عملیات است.
تغییرات ورژن جدید ایزو ۹۰۰۱ (در یک نگاه)
با توجه به مسیر بازنگری، محورهایی مانند ریسک و تابآوری، تحول دیجیتال، پایداری و مدیریت زنجیره تأمین احتمالاً پررنگتر شوند؛ اما تا انتشار رسمی متن نهایی، هیچ تغییری قطعی نیست. زمانبندی رسمی فعلی: هدف انتشار سپتامبر ۲۰۲۶.
تفاوت ورژن ۲۰۰۸ با ۲۰۱۵ ایزو ۹۰۰۱
مهمترین تفاوتها:
- ساختار سطحبالا (Annex L) و همراستایی با استانداردهای مدیریتی دیگر؛
- حذف «نماینده مدیریت» و اسناد/سوابق بهنفع مفهوم «اطلاعات مستند»؛
- تقویت نقش رهبری و همراستایی با اهداف کسبوکار؛
- ریسکمحوری و جایگزینی «اقدام پیشگیرانه» با رویکرد Risk-based thinking. ISO
اصول و الزامات ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵
هفت اصل مدیریت کیفیت مبنای طراحی الزامات هستند:
۱) تمرکز بر مشتری ۲) رهبری ۳) مشارکت افراد ۴) رویکرد فرایندی ۵) بهبود ۶) تصمیمگیری مبتنی بر شواهد ۷) مدیریت روابط. ISO
هفت اصل مدیریت کیفیت و ارتباط آن با ایزو ۹۰۰۱
هر اصل به بندهایی از ISO 9001 متصل است. مثال: «تمرکز بر مشتری» با پایش رضایت مشتری (بند ۹) و کنترل عملیات (بند ۸) تقویت میشود؛ «تصمیمگیری مبتنی بر شواهد» با دادهتحلیل (۹) و «بهبود» با اقدام اصلاحی (۱۰) جلو میرود؛ «رهبری» (۵) و «مشارکت افراد» (۷) بستر اجرای پایدار را میسازند.
مراحل تمدید و اعتبارسنجی گواهینامه ایزو ۹۰۰۱
- اعتبار گواهی: معمولاً ۳ ساله
- ممیزیهای مراقبتی: سالیانه در دو سال میانی
- ممیزی تجدید (Recert): در پایان چرخهی ۳ ساله
- برنامهریزی زمان ممیزیها بر اساس اندازه/پیچیدگی و عملکرد سیستم انجام میشود (راهنمای IAF). NQA/IAF
راهنمای تمدید گواهینامه ایزو (۶ مرحله) | روشهای استعلام اعتبار گواهی در IAF CertSearch.
نمونههای موفق اخذ ایزو ۹۰۰۱
- شرکت تولیدی قطعه: کاهش ضایعات فرایند و بهبود OEE با استانداردسازی کنترل فرایند و تأمینکننده.
- شرکت نرمافزاری SaaS: کاهش تیکتهای تکراری با مدیریت تغییر و Release Management، پایش SLA و VOC.
- کلینیک/آزمایشگاه خدماتی: رصد رضایت بیمار، کنترل تجهیزات کالیبراسیون، و مدیریت ریسک خدمات.
نمونه های واقعی از شرکت هایی که ایزو 9001 را پیاده سازی کرده اند
برای درک بهتر از اینکه چگونه استاندارد ISO 9001 میتواند به سازمانها کمک کند، بیایید به چند نمونه واقعی نگاهی بیندازیم که در آن این استاندارد تاثیر قابل توجهی داشته است.
مثال ۱: بهبود کیفیت محصول و رضایت مشتری در یک شرکت تولیدی
یک شرکت تولیدی بزرگ که در صنعت خودروسازی فعالیت میکند، با چالشهای متعدد مربوط به کیفیت محصول و افزایش شکایات مشتریان مواجه بود. پس از پیادهسازی ISO 9001، این شرکت توانست فرآیندهای تولید خود را استاندارد کند و یک سیستم مدیریت کیفیت موثر ایجاد نماید. با استفاده از ابزارهای کنترلی و فرآیندهای مستند شده، نقصهای تولید به طور قابل توجهی کاهش یافت و کیفیت محصولات بهبود یافت. این بهبود منجر به افزایش رضایت مشتریان و کاهش هزینههای ناشی از بازگشت محصولات شد.
مثال ۲: بهینهسازی عملیات و کاهش خطاها در یک ارائهدهنده خدمات
یک شرکت ارائهدهنده خدمات مالی با مشکلاتی نظیر خطاهای مکرر در پردازش دادهها و شکایات مشتریان روبرو بود. این شرکت با پیروی از دستورالعملهای ISO 9001، توانست فرآیندهای کاری خود را به دقت تعریف کرده و آنها را بهینه کند. به کمک این استاندارد، شرکت توانست سیستمهای نظارتی و کنترلی خود را تقویت کرده و خطاها را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. نتیجه این بهینهسازی، افزایش بهرهوری، کاهش زمان پردازش و ارتقاء سطح خدمات بود که در نهایت به رضایت بیشتر مشتریان انجامید.
مثال ۳: گسترش دسترسی به بازار با کسب گواهینامه ISO 9001
یک تولیدکننده تجهیزات پزشکی که به دنبال گسترش بازارهای خود بود، متوجه شد که بسیاری از مشتریان بالقوه در سطح بینالمللی به گواهینامه ISO 9001 به عنوان شرط همکاری توجه میکنند. پس از کسب این گواهینامه، شرکت توانست اعتماد مشتریان را جلب کرده و در بازارهای جدیدی وارد شود. این موفقیت نه تنها به افزایش درآمد شرکت کمک کرد، بلکه فرصتهای تجاری جدیدی را ایجاد کرد و روابط طولانیمدتی با مشتریان جدید برقرار شد.
مثال های واقعی از پیاده سازی استاندارد ISO 9001 و چالش های موجود
استاندارد ISO 9001 در صنایع مختلفی در سراسر جهان پیادهسازی شده است و هر یک از این صنایع با چالشها و موفقیتهای منحصربهفردی روبهرو بودهاند. در اینجا چند نمونه واقعی و مطالعات موردی از چگونگی اجرای ISO 9001 در صنایع مختلف، چالشهای پیشرو و راهحلهای آنها آورده شده است:
۱. صنعت خودروسازی: شرکت فورد موتور
- پیشزمینه: فورد، یکی از پیشروترین تولیدکنندگان خودرو در جهان، استاندارد ISO 9001 را برای استانداردسازی و بهبود فرآیندهای مدیریت کیفیت در عملیات جهانی خود پیادهسازی کرد.
- چالشها:
- پیچیدگی عملیات جهانی: مدیریت و هماهنگی استانداردهای کیفیت در چندین کارخانه در کشورهای مختلف یک چالش بزرگ بود.
- تفاوتهای فرهنگی: اطمینان از سازگاری فرهنگ کیفیت در همه مکانها، با وجود تفاوتهای فرهنگی در نگرشها نسبت به کیفیت و مدیریت، چالشی دیگر بود.
- راهحلها:
- سیستم مدیریت کیفیت مرکزی: فورد یک سیستم مدیریت کیفیت مرکزی ایجاد کرد که به صورت محلی تطبیق داده شد بدون اینکه به هماهنگی جهانی آسیبی وارد شود.
- آموزش و ارتباطات: برنامههای آموزشی گستردهای برای اطمینان از اینکه همه کارکنان، بدون توجه به مکان، اهمیت ISO 9001 و چگونگی کاربرد آن را درک میکنند، اجرا شد. همچنین، چرخههای ارتباطی و بازخورد منظم برای حفظ هماهنگی برقرار شد.
- نتایج: پیادهسازی ISO 9001 منجر به بهبود کیفیت محصولات، کاهش فراخوانیها و افزایش رضایت مشتری شد. همچنین، عملیات را بهینه کرد که به صرفهجویی در هزینهها و افزایش کارایی منجر شد.
۲. صنعت بهداشت و درمان: NHS Blood and Transplant (NHSBT)
- پیشزمینه: NHSBT، یکی از اجزای حیاتی خدمات بهداشتی ملی بریتانیا، خون، اندامها و بافتها را برای پیوند فراهم میکند. این سازمان برای اطمینان از بالاترین استانداردهای کیفیت در عملیات خود، ISO 9001 را پذیرفت.
- چالشها:
- الزامات قانونی: بخش بهداشت و درمان به شدت تحت نظارت است و ادغام ISO 9001 با مقررات موجود یک کار پیچیده بود.
- درگیر کردن ذینفعان: مشارکت طیف گستردهای از ذینفعان، از جمله حرفهایهای بهداشت، بیماران و اهداکنندگان در فرآیند مدیریت کیفیت، چالشبرانگیز بود.
- راهحلها:
- سیستمهای مدیریت یکپارچه: NHSBT استاندارد ISO 9001 را با سایر استانداردهای نظارتی (مانند ISO 13485 برای تجهیزات پزشکی) ادغام کرد تا تلاشهای تطابقی را بهینه کند.
- ارتباطات با ذینفعان: کارگاهها و کانالهای ارتباطی منظم برای درگیر کردن همه ذینفعان در سیستم مدیریت کیفیت و اطمینان از شفافیت و اعتماد برقرار شد.
- نتایج: پیادهسازی ISO 9001 منجر به افزایش کارایی عملیاتی، تضمین کیفیت یکنواخت در اهداهای خون و اندام و کمک به NHSBT برای حفظ تطابق با مقررات سختگیرانه بهداشتی شد.
۳. صنعت تولید: شرکت Caterpillar Inc.
- پیشزمینه: Caterpillar، یک رهبر جهانی در تولید تجهیزات ساختوساز و معدن، ISO 9001 را برای حفظ شهرت خود در زمینه محصولات با کیفیت بالا و استانداردسازی فرآیندهای خود در مکانهای جهانی مختلف پیادهسازی کرد.
- چالشها:
- مدیریت زنجیره تأمین: با داشتن یک زنجیره تأمین گسترده و پیچیده، اطمینان از اینکه همه تأمینکنندگان به همان استانداردهای کیفیت پایبند هستند، یک چالش بزرگ بود.
- مقاومت کارکنان: در برخی مناطق، کارکنان در ابتدا در برابر تغییرات مورد نیاز توسط ISO 9001، به ویژه در زمینه مستندسازی و کنترل فرآیند، مقاومت نشان دادند.
- راهحلها:
- ممیزی تأمینکنندگان: Caterpillar ممیزیهای منظمی از تأمینکنندگان خود انجام داد تا از تطابق آنها با استانداردهای ISO 9001 اطمینان حاصل کند و آموزشهایی به تأمینکنندگان ارائه داد تا به آنها در رسیدن به این استانداردها کمک کند.
- مدیریت تغییرات: یک برنامه مدیریت تغییرات قوی شامل آموزش و ارتباط مستمر، برای کمک به کارکنان در درک مزایای ISO 9001 و کاهش مقاومت، اجرا شد.
- نتایج: ISO 9001 به Caterpillar کمک کرد تا نقصها را کاهش دهد، یکنواختی محصول را بهبود بخشد و رضایت مشتری را افزایش دهد. همچنین، روابط با تأمینکنندگان را تقویت کرد و اطمینانپذیری کلی زنجیره تأمین را بهبود بخشید.
۴. صنعت غذا: Nestlé
- پیشزمینه: Nestlé، یکی از بزرگترین شرکتهای غذایی و نوشیدنی در جهان، ISO 9001 را برای اطمینان از ایمنی و کیفیت غذا در سراسر خطوط تولید متنوع خود پذیرفت.
- چالشها:
- حفظ یکنواختی: با داشتن طیف وسیعی از محصولات و تأسیسات تولیدی در سراسر جهان، حفظ استانداردهای یکنواخت کیفیت و ایمنی یک چالش اساسی بود.
- تطبیق محلی: تطبیق استانداردهای جهانی با مقررات محلی و انتظارات مصرفکنندگان در کشورهای مختلف نیازمند برنامهریزی دقیقی بود.
- راهحلها:
- سیستم مدیریت کیفیت جهانی با انعطافپذیری محلی: Nestlé یک سیستم مدیریت کیفیت جهانی توسعه داد که امکان تطابق محلی را فراهم میکرد در حالی که استانداردهای اصلی کیفیت را حفظ میکرد.
- نظارت و بهبود مداوم: Nestlé سیستمهای نظارت و بازخورد مداومی را پیادهسازی کرد تا اطمینان حاصل کند که سیستم مدیریت کیفیت در همه بازارها موثر و مرتبط باقی میماند.
- نتایج: اجرای ISO 9001 منجر به افزایش ایمنی غذا، کاهش فراخوانی محصولات و افزایش اعتماد مصرفکنندگان در سطح جهانی شد. همچنین، Nestlé را قادر ساخت تا به سرعت و به طور موثری به هر گونه مشکلات کیفی پاسخ دهد.
۵. صنعت فناوری: Siemens
- پیشزمینه: Siemens، یک غول جهانی در زمینه الکترونیک و مهندسی برق، ISO 9001 را برای تضمین استانداردهای بالای کیفیت در سراسر طیف گستردهای از محصولات و خدمات خود پیادهسازی کرد.
- چالشها:
- تنوع محصولات: Siemens مجموعهای وسیع از محصولات، از قطعات الکتریکی کوچک تا سیستمهای صنعتی بزرگ، تولید میکند که استانداردسازی فرآیندهای کیفی را چالشبرانگیز میکرد.
- نوآوری و انعطافپذیری: ایجاد تعادل بین نیاز به کنترل کیفی دقیق و انعطافپذیری مورد نیاز برای نوآوری یک چالش مهم بود.
- راهحلها:
- سیستم مدیریت کیفیت ماژولار: Siemens یک سیستم مدیریت کیفیت ماژولار توسعه داد که میتوانست برای خطوط محصول مختلف سفارشی شود در حالی که هماهنگی کلی را حفظ میکرد.
- نوآوری در کیفیت: Siemens مدیریت کیفیت را با فرآیندهای نوآوری خود ادغام کرد و اطمینان حاصل کرد که محصولات جدید از ابتدا با استانداردهای کیفی طراحی شوند.
- نتایج: اجرای ISO 9001 در Siemens منجر به کاهش نقص محصولات، افزایش رضایت مشتری و تقویت شهرت برای کیفیت شد. همچنین به Siemens اجازه داد تا ضمن حفظ استانداردهای بالا به نوآوری ادامه دهد.
جمعبندی
اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم: ایزو ۹۰۰۱ ابزاری برای قابلاتکاتر و کاراتر کردن فرایندهای سازمان است تا کیفیت پایدار و رضایت مشتری تضمین شود. نسخهی جاری ۲۰۱۵ است و بازنگری بعدی طبق زمانبندی رسمی، ۲۰۲۶ منتشر خواهد شد. اجرای هوشمندانهی QMS، از تحلیل ریسک و طراحی فرایند تا ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت، کلید اخذ و حفظ گواهی معتبر است.
سوالات متداول درباره ISO 9001:2015
استاندارد ایزو 9001 چیست؟
استاندارد ایزو 9001 معروفترین استاندارد خانوادهی ISO 9000 برای استقرار سیستم مدیریت کیفیت (QMS) است. هدف آن این است که سازمان بتواند بهصورت سازگار و قابل اتکا محصول/خدمت مطابق الزامات قانونی و نیاز مشتری ارائه کند و با بهبود مستمر، رضایت مشتری را افزایش دهد.
فرایند صدور چقدر زمان میبرد؟
بسته به آمادگی سازمان از چند هفته تا چند ماه متفاوت است. اجرای Gap Analysis و ممیزی داخلی، زمان صدور را کوتاه میکند.
تفاوت CB معتبر و غیرمعتبر چیست؟
CB معتبر تحت اعتبار IAF یا نهاد ملی وابسته است و شناختپذیری بینالمللی ایجاد میکند. انتخاب CB نامعتبر، ریسک عدمقبول گواهی در مناقصات/مشتریان را دارد.
متن فارسی استاندارد را از کجا بگیرم؟
برای رعایت حقوق نشر، خرید از ISO/ISIRI توصیه میشود؛ برای مطالعهی سریع، میتوانید از راهنمای ترجمهشده استفاده کنید:
[متن فارسی ایزو ۹۰۰۱ ویرایش ۲۰۱۵]
دورهی تمدید گواهی چگونه است؟
گواهی معمولاً ۳ ساله است؛ در دو سال میانی ممیزی مراقبتی انجام میشود و در پایان، ممیزی تجدید برگزار میگردد.
برای دریافت پیشنهاد متناسب با سازمان شما: فرم سفارش ایزو | تماس با ما
نیاز به راهنمای کامل اخذ گواهینامه ایزو دارید؟
اگر بعد از خواندن این مقاله هنوز در انتخاب نوع استاندارد، مرجع صدور یا برآورد هزینه و زمان مردد هستید، راهنمای اصلی «اخذ گواهینامه ایزو» مراحل، شرایط، مدارک و هزینههای اخذ ایزو در سال ۱۴۰۴ را بهصورت یکجا توضیح میدهد. مشاهده راهنمای کامل اخذ گواهینامه ایزو
تاریخچه استاندارد ایزو 9001 چیست؟
در جواب پرسش تاریخچه استاندارد ایزو 9001 چیست، تاریخچه سیستم مدیریت کیفیت ایزو 9001 را می توان به دهه 1950 با ادارات دولتی ایالات متحده و بریتانیا که استانداردهایی را برای تدارکات نظامی ایجاد کردند، ردیابی کرد.
پس استاندارد ایزو 9001 برای اولین بار توسط سازمان ایزو منتشر نشد، بلکه تعدادی از سازمان های بزرگ مانند فورد و وزارت دفاع، استانداردهای مدیریت کیفیت خود را منتشر کردند. وزارت دفاع بیشترین تأثیر را بر پذیرش سریع سیستم مدیریت کیفیت داشت، زیرا با تعداد زیادی از تأمین کنندگان مختلف سروکار داشت.
بنابراین شرکت ها به منظور تجارت با آژانس های دولتی، الزام داشتند برای هر قراردادی که امضاء می شود، از دستورالعمل های تضمین کیفیت متنوعی پیروی کنند که این موضوع باعث شد وزارت دفاع استانداردهای ناتو AQAP، MIL-Q و Def Stan را به رسمیت بشناسد.
BSI اولین استاندارد بریتانیا را در سال 1971 منتشر کرد، BS 9000 که به طور خاص برای صنعت الکترونیک طراحی شده بود. آنها همچنین BS 5179 و BS5750 اولین استاندارد خاص سیستم مدیریت کیفیت را منتشر کردند که در کل صنایع قابل اجرا بود و در سال 1979 توسط سازمان استاندارد بریتانیا منتشر شد.
با تکیه بر موفقیت BS5750 جهت تدوین استاندارد سیستم مدیریت کیفیت، استاندارد ISO 9001 توسط سازمان بین المللی استاندارد (ایزو) برای گسترش دامنه کیفیت توسعه یافت. سپس متن استاندارد ایزو 9001 مورد موافقت اعضاء کمیته ایزو قرار گرفت و در نهایت تصویب شد. سازمان ISO برای اولین بار در سال 1987 استاندارد ایزو 9000 را منتشر کرد.
این استاندارد به صورت دورهای توسط کمیته فنی ISO هر 5 تا 8 سال یکبار بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که با خواسته های تجارت جهانی مرتبط است و چرخه بهبود مستمر خود را نشان میدهد.
استاندارد ایزو 9001 جزو خانواده سیستم مدیریت کیفیت (QMS) است که سری استاندارد ISO 9000 شامل موارد زیر است.
تغییرات در ویرایش متن استاندارد ایزو 9001 طی سالیانه گذشته به شرح زیر است.
تغییرات از سال 1987 تا 1994
ISO 9001:1987 ساختاری فشرده با بیست الزام داشت، اما بر روی انطباق با رویه ها تمرکز داشت و تصویر بزرگ ایجاد یک فرآیند با کیفیت بالا تا حدودی از بین رفت. ISO 9001:1994 مشکلات مشابهی در اجرای انطباق داشت. این بدان معنا بود که سازمان ها تحت فشار قوانین و مقررات مبارزه میکردند و دستورالعمل های سنگینی را جمع آوری می کردند که اغلب به جای کمک به آن، روند سیستم مدیریت کیفیت آنها را از کار می انداخت.
تغییرات از سال 1994 تا سال 2000
سال 2000 میلادی سازمان ایزو بزرگترین تغییرات را در متن دستورالعمل استاندارد ایزو 9001 ایجاد کرد. با تغییر از سال 1994 به سال 2000 سازمان ایزو تمرکز این استاندارد را از مستند و ایجاد کتابچه QMS به اجرای یک QMS معطوف کرد و به روند مثبت سازمان ها کمک کرد.
هشت اصل کلیدی که در ویرایش سال 2000 ایجاد شد به شرح زیر است.
این هشت اصل آزادی بسیار بیشتری را برای شرکت ها ایجاد میکند تا QMS هایی را ایجاد کنند که با کسب و کارشان مناسب باشد و در عین حال استانداردهای کیفیت بالا را رعایت کنند.
تغییرات از سال 2000 به سال 2008
به روز رسانی بعدی استاندارد ایزو 9001 مربوط به سال 2008 میلادی می باشد. ISO 9001:2008 مانند آخرین ویرایش شامل تغییرات اساسی نبود. این سازمان به دنبال شفاف تر کردن الزامات آخرین ISO و بهبود روش تطبیق آن با سایر استانداردها، مانند ایزو 14001 (سیستم مدیریت محیط زیست) بود.
تغییرات از سال 2008 به سال 2015
آخرین نسخه، ISO 9001:2015، برای اطمینان از اینکه سازمان ایزو منعکس کننده بهترین و جدیدترین پیشرفت ها در عملکرد خوب QMS است، راه اندازی شد. تغییراتی را برای اطمینان از ادغام آسان تر با سایر استانداردهای ایزو و سیستم های مدیریت، همراه با دستورات کمتری که به کسب وکار شما اجازه میدهد یک QMS مناسب شما ایجاد کند، ایجاد کرد.
